આવક એટલે શું? કુલ આવકમાં કઈ આવકનો સમાવેશ થાય છે? - આવકવેરા ધારો 1961, LLB Sem 3

 ક. 2(24)માં આ વ્યાખ્યા અપાયેલ છે. આવકની વ્યાખ્યામાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ

(એ) ધંધો વ્યવસાયનો નફો કે લાભ

બી) ડિવિડન્ડ

સી) ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ, યુનિવર્સિટી કે હોસ્પિટલને મળેલ સ્વૈચ્છિક ફાળાની રકમ

ડી) ક. 17 હેઠળ કરપાત્ર પગારના બદલે મળતો લાભ કે સવલતની કિંમત અે ઑફિસની ફરજો બજાવવા માટે કે અંગત ખ્ચને પહોંચી વળવા માટે અપાયેલ ખાસ ભથ્થું કે લાભ

ઈ) કંપનીના ડિરેક્ટર કે સંગીન હિત ધરાવનારને કે તેના સંબંધીને કંપની તરફથી મળેલ લાભ કે સવલત

એફ) ધંધા-વ્યવસાયનાં કારણે મળતો લાભ કે સવલત

જી) મિલકત વેચાણનો મૂડીનફો

એચ) પારસ્પરિક વીમાનો ધંધો કરતી વીમા કંપનીઓનો ક. 44 હેઠળનો નફો

આઈ) સહકારી બેંકના બેંકિંગના ધંધાની અને સભ્યોને શાખ સગવડની આવક

જે) ભૂતકાળમાં માંડી વાળેલ ઘાલખાધ પરત મળે તે રકમ

કે) લોટરી, ક્રોસવર્ડ કે ઘોડદોડની આવક

એલ) ક.28(5) મુજબ પેઢીના ભાગીદારને મળેલ વ્યાજ, મહેનતાણું

એમ) કર્મચારી કલ્યાણ માટેનાં ભંડોળમાં કર્મચારી પાસેથી માલિકને મળેલ રકમ

એન) કીમેન ઈન્સ્યોરન્સ હેઠળ મળેલ રકમ

ઓ) ધંધાવિષયક કોઈ પ્રવૃત્તિ ન કરવા બદલ કે કોપીરાઈટ, પેટન્ટ, જ્ઞાન અન્યને ન આપવા માટે થયેલ કરાર હેઠળ ચૂકવાયેલ રકમ

પી) ક. 56(2) (XII) મુજબ વ્યક્તિને કે HUF મળેલ બક્ષિસ

ક્યુ) જપ્ત થયેલ કોશન મની કે એડવાન્સ રકમ

આવક સંબંધમાં નોંધપાત્ર મુદ્દાઓઃ

1. આવક એટલે મહેસૂલી આવક, મૂડી આવક નહીં

2. આવક એટલે વાસ્તવિક આવક, કાલ્પનિક આવક નહીં

3. આવક કાયદેસર હોવાનું જરૂરી નથી. એટલે એવક ગેરકાયદેસર રીતે પ્રાપ્ત કરાયેલ હોય તો પણ આકવેરાને પાત્ર છે.

4. ધંધાદારી ખેલાડીને મળતા એવોર્ડ આવક છે, પરંતુ ધંધાદારી ન હોય તેવા ખેલાડીને મળતા એવોર્ડ આવક નથી.

5. ખર્ચમાં રાહત આવક ગણાય નહીં. કારણ કે વ્યક્તિ જે કમાય તેના પર આવકવેરો લાગે, તે જે બચત કરે તેના પર આવકવેરો લાગતો નથી.

6. આવક હંમેશા બહારનાં સ્રોતથી પ્રાપ્ત થયેલી હોવી જોઈએ. આમ છતાં આ બાબતમાં અપવાદ પણ છે. દા.ત. કોઈ વ્યક્તિ પોતાનાં જ મકાનનો રહેણાંક તરીકે ઉપયોગ કરે, તો તે અમુક સંજોગોમાં આવક ગણાય છે.

7. કર ભરનારે કમાવેલ આવક તેનાં હાથમાં આવક બને છે.

8. આકસ્મિક અને અનાવર્તક આવક, આ કાયદાના અર્થમાં આવક નથી.

9. ખેતીની આવક સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત હોવાથી તેના પર આવકવેરો લાગતો નથી.

10. એક જ આવક પર બે વખત કર લઈ શકાતો નથી, દા.ત. કર્મચારીને મળેલ એડવાન્સ પગાર ચાલુ વર્ષના પગાર સાથે આવક તરીકે ગણાઈ ગયેલ હોય, તો પછીના વર્ષમાં પગારની આવક જ્યારે લેણી થાય ત્યારે તે વર્ષમાં તે પગાર પર આવકવેરો લાગતો નથી. 

11. આવક એટલે માત્ર રોકડ રકમની આવક એમ જ સમજવાનું નથી. આવકમાં જેનું નાણાંમાં મૂલ્યાંકન થઇ શકે તેવી સવલતોનો પણ સમાવેશ થાય છે.